Pogrzeb dziecka

Pogrzeb dziecka

W Kościele Katolickim istnieje możliwość odprawienia pogrzebu małemu dziecku, zarówno temu, które zostało ochrzczone, jak również takiemu, którego rodzice nie zdążyli ochrzcić, ponieważ umarło zbyt szybko. Dla takich pogrzebów przeznaczone są specjalne teksty, inne niż podczas pogrzebów ludzi dorosłych. Nie ma najmniejszego znaczenia, jak małe było dziecko i czy zmarło przed, czy już po swoich narodzinach. Zgodnie z nauką Kościoła Katolickiego dziecko jest dzieckiem już od momentu poczęcia. Stąd możliwy jest również pogrzeb dziecka, które rodzice stracili na skutek poronienia, nawet na bardzo wczesnym etapie ciąży, o ile oczywiście będzie ciało dziecka i dokumenty konieczne do pogrzebu zgodnie z prawem państwowym.

Za małe dziecko uważa się dziecko, które „nie doszło do używania rozumu”, czyli zgodnie z kościelnymi normami prawnymi, dziecko, które nie ukończyło 7 lat. Istotne jest też to, że takie dziecko nie powinno przystępować jeszcze do sakramentu spowiedzi. Mogło natomiast przystąpić do innych sakramentów po chrzcie np. do sakramentu chorych, komunii świętej czy bierzmowania (przystąpienie do tych dwóch ostatnich sakramentów jest możliwe u małych dzieci w sytuacji zagrożenia życia). W odmawianych modlitwach można dopasować odpowiednie warianty tekstu do konkretnej sytuacji. Jeśli np. dziecko przystąpiło do Pierwszej Komunii Świętej, to w odmawianych modlitwach należy do uwzględnić.

Jeśli dziecko zmarło wkrótce po ukończeniu 7 lat, nawet jeśli już przystępowało do komunii i spowiedzi, to ewentualnie można również odmawiać te teksty. Pogrzeb starszych dzieci, nastolatków, odprawia się już stosując teksty według formularza „za zmarłych w młodym wieku”.

Pogrzeb dziecka ochrzczonego i nieochrzczonego różni się tylko treścią tekstów odmawianych modlitw. Nie ma różnicy w kolejności wydarzeń. Zgodnie z miejscowymi zwyczajami może być zarówno nabożeństwo w domu, w kościele a potem na cmentarzu, jak i tylko na cmentarzu. Jeśli rodzice sobie życzą, to podczas pogrzebu powinna być odprawiona msza święta.

Ksiądz odprawiający pogrzeb powinien być ubrany w szaty białego koloru, który symbolizuje czystość i radość nieba.

Obrzędy pogrzebu dziecka, zarówno ochrzczonego, jak i nieochrzczonego, znajdują się w specjalnej książce „Obrzędy pogrzebu”, którą mają księża, w rozdziałach VII – IX (część tekstów jest wspólna, inne podane są na przemian, raz podczas pogrzebu dziecka ochrzczonego, raz nieochrzczonego). Teksty modlitw odmawianych podczas mszy świętej pogrzebowej znajdują się w Mszale pod numerami 41 (pogrzeb dziecka ochrzczonego) i 42 (pogrzeb dziecka nieochrzczonego).

Pogrzeb dziecka ochrzczonego

„Zmarłe dziecko otrzymało chrzest święty i stało się przybranym dzieckiem Bożym. Teraz Bóg wezwał je do siebie i dał mu udział w życiu wiecznym. Wierzymy, że modli się ono za swoich rodziców i bliskich. Chcemy podziękować Bogu za zbawienie tego dziecka i prosić o pociechę dla rodziców i rodziny oraz o umocnienie naszej wiary.”

Modlitwy podczas pogrzebu dziecka ochrzczonego są pełne wiary w to, że dziecko jest już w niebie, że już cieszy się radością życia wiecznego.

„Wierzymy, że Bóg daje ochrzczonym dzieciom udział w życiu wiecznym natychmiast, gdy opuszczą ten świat”

Wielokrotnie wspominany jest chrzest dziecka, następuje podziękowanie za dary życia i chrztu dla dziecka, a pokropienie trumny wodą święconą ma przypominać wodę chrztu, którą obmyte zostało dziecko z grzechu pierworodnego.

Skoro dziecko jest już zbawione, jest już aniołkiem ¹, to nie ma mowy o pokucie za jego grzechy. Ono nie zdążyło zgrzeszyć. Natomiast rodzice, rodzina dziecka i wszyscy, którzy cierpią z powodu jego odejścia, niestety zdążyli już w swoim życiu nagrzeszyć. Stąd pojawiają się modlitwy za bliskich dziecka, o siłę dla nich i pragnienie osiągnięcia nieba, by dzięki temu spotkali się w przyszłości z dzieckiem. Modlitwa za rodzinę to także prośba o pociechę i ukojenie w cierpieniu z powodu straty dziecka.

Msza w czasie pogrzebu dziecka ochrzczonego

Msza święta może być odprawiona lub zamiast niej może być tylko liturgia słowa. Duże znaczenie powinno mieć to, czego sobie życzą rodzice. Jeśli w danej parafii odprawia się mszę nad trumną zmarłego, to podczas takiej mszy na trumnie dziecka można położyć białą szatkę, którą dziecko otrzymało podczas chrztu, a obok postawić świecę chrzcielną. Jeśli chrzest odbył się w szpitalu, szybko, w zagrożeniu życia dziecka, to być może nie ma szatki i świecy. Zawsze można postawić inne świece dookoła trumny dziecka.

„Najłaskawszy Boże, Ty w swojej mądrości wezwałeś do siebie ……… w samym zaraniu jego/jej życia. Wierzymy, że przez chrzest stał/a się on/ona Twoim przybranym dzieckiem i przebywa już w Twoim Królestwie. Wysłuchaj łaskawie nasze prośby i spraw, abyśmy kiedyś razem z nim/nią mieli udział w radości życia wiecznego.”

Teksty modlitw odmawianych podczas mszy świętej pogrzebowej są specjalnie dostosowane dla sytuacji śmierci małego ochrzczonego dziecka. Podkreślono w nich wiarę w to, że dziecko już jest w niebie. Nie jest to więc msza w intencji dziecka, ale raczej w intencji tych, którzy cierpią z powodu jego straty. Stąd prośba o pociechę dla rodziców i bliskich dziecka oraz o to, by i oni kiedyś znaleźli się w niebie i tam spotkali ze zmarłym dzieckiem.

Pogrzeb dziecka nieochrzczonego

W Polsce Konferencja Episkopatu Polski wydała zgodę na pogrzeby kościelne dzieci, które zmarły przed chrztem, jeśli rodzice chcieli je ochrzcić. Zgoda ta obejmuje również mszę świętą pogrzebową. W innych krajach mogą obowiązywać inne przepisy niż w Polsce.

„Bóg zna swoje stworzenia od początku ich istnienia i wszystkie ogarnia swoją miłością. Z serdecznym współczuciem modlimy się razem z rodzicami i opłakującymi to dziecko i polecamy je miłosierdziu Jezusa Chrystusa, który umarł za wszystkich ludzi.”

Ponieważ Kościół jednoznacznie nigdy nie orzekł, co się dzieje z dziećmi nieochrzczonymi po ich śmierci, nie ma więc w tekstach pogrzebowych wyraźnego stwierdzenia, że dziecko jest w niebie. Chrystus umarł jednak za wszystkich i ta wiara w Jego miłosierdzie obejmujące wszystkich ludzi bez wyjątku dominuje w odmawianych modlitwach. Wspominane jest pragnienie chrztu dla zmarłego dziecka i właśnie to pragnienie wody chrztu ma symbolizować pokropienie trumny wodą święconą.

Modlitwą objęci zostają też rodzice i bliscy dziecka, by zostali umocnieni w ufności, że dziecko jest pod Bożą opieką i pocieszeni w smutku po stracie.

Msza w czasie pogrzebu dziecka nieochrzczonego

Jeśli rodzice tego pragną, nic nie stoi na przeszkodzie, by została odprawiona msza święta podczas pogrzebu dziecka nieochrzczonego. Możliwe jest odprawianie takiej mszy z trumną z ciałem dziecka w kościele, jeśli takie są miejscowe zwyczaje podczas pogrzebów.

„Boże, Ty przenikasz ludzkie serca i udzielasz im pociechy. Ty znasz wiarę tych rodziców. Utwierdź ich przekonanie, że dziecko, które opłakują, ogarnia Twoja ojcowska miłość.”

Testy odmawianych modlitw, specjalnie dostosowane do sytuacji straty dziecka nieochrzczonego, wskazują, że jest to raczej msza w intencji tych, którzy cierpią z powodu straty dziecka. Dziecko żyło zbyt krótko, nie zdążyło zgrzeszyć, stąd nie trzeba się modlić za nie. To rodzicom i bliskim potrzebna jest pociecha w smutku i nadzieja na spotkanie z dzieckiem w niebie.

Filoruska

¹ nazywanie dziecka „aniołkiem” należy rozumieć jako przenośnię, przy śmierci dziecka nie ma mowy o żadnej jego „angelizacji”

Komentarz do obrzędu pogrzebu

Zgodnie z wytycznymi KK ciało każdego człowieka – a zatem także dziecka już od poczęcia – powinno być traktowane z godnością i szacunkiem. Sprawa postępowania w przypadku pogrzebu dziecka nie ochrzczonego jest opisana we „Wprowadzeniu teologicznym i pastoralnym” do „Obrzędów pogrzebu”. Jest to książka dostępna w każdej parafii, gdyż zawiera wszystkie teksty, jakie ksiądz odmawia podczas pogrzebu.

Po punkcie 22 są postanowienia Konferencji Episkopatu Polski dotyczące tylko Polski (pewne szczegóły liturgii wszystkich nabożeństw są zawsze ustalane regionalnie, by wyrażały lokalne zwyczaje). Punkt e) tych postanowień brzmi (cytat dosłowny):
e) Konferencja Episkopatu Polski zezwala na katolicki pogrzeb dzieci, które zmarły przed chrztem, jeżeli rodzice pragnęli je ochrzcić. Przy tych pogrzebach należy używać tekstów przewidzianych na pogrzeb dzieci nie ochrzczonych. Aby w umysłach wiernych nie zacierała się nauka o konieczności chrztu, należy ją przypominać w katechizacji dzieci i dorosłych.

W przypadku, gdyby ksiądz nie wyrażał zgody na odprawienie pogrzebu, należy go poprosić go o tę książkę i pokazać, że jest tam wyraźnie napisane, iż biskupi wyrazili zgodę na taki pogrzeb. Pojawia się tam słowo „zezwala” dlatego, że w Kodeksie Prawa Kanonicznego odpowiedni kanon brzmi „ordynariusz miejsca może zezwolić na pogrzeb”. Zezwolenie zatem jest wydane, co nie podlega dyskusji.

Pozostaje jedynie udowodnić, że rodzice rzeczywiście chcieli ochrzcić dziecko. Nie powinno być z tym problemu, jeśli rodzice są znani księdzu, są/byli w jakimś duszpasterstwie, co tydzień uczestniczą we mszy świętej. Natomiast w sytuacji jeśli nie bywają w kościele, nie mają ślubu kościelnego, ksiądz może robić problemy, tak samo jak wielu księży w takim momencie nie chce chrzcić dzieci. Ale to już trochę inny problem.

W przypadku odmowy pogrzebu przez księdza, od jego decyzji można odwoływać się do biskupa danej diecezji.

Filoruska
Za przygotowanie tekstu gorąco dziękujemy.

Prawo dotyczące pogrzebu kościelnego

Osoby, którym należy udzielić lub odmówić pogrzebu kościelnego
Kan. 1183
  1. Co do pogrzebu, katechumeni są zrównani z wiernymi.
  2. Ordynariusz miejsca może zezwolić na pogrzeb kościelny dzieci, których rodzice mieli zamiar je chrzcić, a jednak zmarły przed chrztem.
  3. Ochrzczonym przynależnym do jakiegoś Kościoła lub wspólnoty kościelnej niekatolickiej, można pozwolić na pogrzeb kościelny według roztropnego uznania ordynariusza miejsca, jeśli nie ma ich własnego szafarz; chyba że się ustali, iż mieli przeciwną wolę.
Kan. 1184
  1. Jeśli przed śmiercią nie dali żadnych oznak pokuty, pogrzebu kościelnego powinni być pozbawieni:
    • notoryczni apostaci, heretycy ischizmatycy;
    • osoby, które wybrały spalenie swojego ciała z motywów przeciwnych wierze chrześcijańskiej;
    • inni jawni grzesznicy, którym nie można przyznać pogrzebu bez publicznego zgorszenia wiernych
  2. Gdy powstaje jakaś wątpliwość, należy się zwrócić do miejscowego ordynariusza, do któego decyzji należy się dostosować.
Kan. 1176
  1. Wierni zmarli powinni otrzymać pogrzeb kościelny, zgodnie z przepisem prawa.
  2. Pogrzeb kościelny, w którym Kościół wyprasza duchową pomoc zmarłym, okazuje szacunek ich ciału i równocześnie żywym niesie pociechę nadziei, należy odprawiać z zachowaniem przepisów liturgicznych.
  3. Kościół usilnie zaleca zachowanie pobożnego zwyczaju grzebania ciał zmarłych. Nie zabrania jednak kremacji, jeśli nie została wybrana z pobudek przeciwnych nauce chrześcijańskiej

Instrukcje dotyczące pochówków dzieci

Archidiecezja Poznańska
Diecezja Kaliska
Diecezja Zielonogórsko-Gorzowska

Statuty Synodu Archidiecezji Poznańskiej

nr 613 par 2

Prawo do pogrzebu katolickiego mają dzieci, ktore zmarły przed chrztem, jeżeli rodzice mieli zamiar je ochrzcić (zob. KPK, kan. 1183 par. 2), oraz dzieci, które utraciły życie przed urodzeniem na skutek poronienia lub zabójstwa w łonie matki (zob. Aneksy: Instrukcja dotycząca pogrzebu dziecka).

    Instrukcja dotycząca pogrzebu dziecka

  1. Konferencja Episkopatu Polski zezwala na katolicki pogrzeb dzieci, które zmarły przed chrztem, jeżeli rodzice pragnęli je ochrzcić (por. KPK kan 1183 par2). Zgoda ta obejmuje również Mszę sw. pogrzebową. Powodem odmowy pogrzebu nie może być fakt, że rodzice nie mają slubu koscielnego lub nie są związani z życiem parafii.
  2. Zmarłe dzieci, niezależnie od tego, czy były ochrzczone, czy nie, czy zmarły po porodzie, czy też urodzily się martwe, należy pochować według stosownych obrzędów przewidzianych na tę okolicznosc. Obrzędy pogrzebu dziecka, zarówno ochrzczonego, jak i nieochrzczonego, znajdują się w „Obrzędach pogrzebu” w rozdziałach VII-IX (częsc tekstów jest wspólna, inne podane są na przemian, raz podczas pogrzebu dziecka ochrzczonego, raz nieochrzczonego). Zgodnie z miejscowymi zwyczajami można odprawić zarówno nabożeństwo w domu, w kosciele, a potem na cmentarzu, jak i tylko na cmentarzu. Teksty modlitw odprawianych podczas Mszy swiętej pogrzebowej znajdują sie w „Mszale Rzymskim” pod numerami 41 (pogrzeb dziecka ochrzczonego) i 42 (pogrzeb dziecka nieochrzczonego).
  3. Jeśli rodzice o to proszą, wówczas przed pogrzebem dziecka winna być odprawiona Msza swięta, a ksiądz powinien być ubrany w szaty białego koloru. Należy wyjasnic, że ta Msza sw. nie ma charakteru przeblagania za grzechy dziecka, ale jest prośba o pociechę dla rodziców.
  4. Dziecko zmarłe przed porodem nalezy traktować jak dziecko zmarłe pred chrztem. Możliwy jest zatem pogrzeb dziecka, które rodzice stracili na skutek poronienia (płody poronione), nawet w bardzo wczesnym etapie ciąży, o ile będą dokumenty konieczne do pogrzebu zgodnie z prawem państwowym. Jedynym kryterium rozróżnienia dla formy pogrzebu jest przyjęty chrzest.
  5. Kosciół nie traktuje pochówku dzieci poronionych jako obowiązku religijnego i zgadza sie na to, aby dzieci zmarłe w okresie płodowym mogły być pochowane bez religijnego obrzędu, jednakże w sposób godny osoby ludzkiej.

Diecezja Kaliska

Instrukcja dla diecezji kaliskiej
Pogrzeb dzieci zmarłych przed urodzeniem

 

  1. Dnia 21 grudnia 2006 roku Minister Zdrowia wydał nowe rozporządzenie w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi (DzU z 2007 r. nr 1, poz. 10 oraz DzU z 2007 r. nr 1, poz. 9). Według tego rozporządzenia rodzice (lub inne osoby uprawnione) dzieci urodzonych martwo albo po poronieniu mają prawo otrzymać akt zgonu i dokonać ich pochówku. Minister Zdrowia określa ciała tak zmarłych dzieci jako „szczątki ludzkie”, którym należy się „ludzki” pochówek. Rozporządzenie zwraca uwagę, że nie jest istotne, jak długo trwała ciąża. Nowe przepisy obowiązują od 20 stycznia 2007 roku.
  2. W związku z powyższym rozporządzeniem proboszczowie parafii winni na cmentarzach wydzielić odpowiednie kwatery dla tak zmarłych dzieci. Poza tym nie mogą w takich wypadkach odmawiać urządzenia pogrzebu.
  3. Ponieważ nie istnieje jeszcze specjalny obrzęd pogrzebu dzieci urodzonych martwo albo po poronieniu, należy stosować wybrane obrzędy pogrzebu dziecka nieochrzczonego. Obrzędy pogrzebowe należy rozpocząć od stacji drugiej „W kościele” (Obrzędy pogrzebu dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, wyd. II uzupełnione, Księgarnia św. Jacka, Katowice 1991, nr 148, s. 143; dalej: OP). Ze zrozumiałych względów opuszcza się stację pierwszą „W domu zmarłego dziecka”. Jeśli okoliczności za tym przemawiają, można z racji takiego pogrzebu odprawić Mszę Świętą. Stosuje się wtedy formularz „Msza w czasie pogrzebu dziecka nieochrzczonego” (Mszał Rzymski dla diecezji polskich, s. 241”). Używa się szat liturgicznych koloru białego. Warto tutaj przypomnieć, że modlitwy mszalne obejmują rodziców pogrążonych w żałobie, co ma szczególne znaczenie w przypadku śmierci ich dziecka. Teksty i modlitwy ostatniego pożegnania dziecka nieochrzczonego znajdują się w OP nr 251-254, s. 220-221. Po pokropieniu w milczeniu trumny dziecka oraz po modlitwie wynosi się ciało z kościoła. W tym czasie można śpiewać antyfonę „Niech aniołowie zawiodą cię do raju”. W czasie procesji na cmentarz można śpiewać Psalm 138, znajdujący się w OP nr 165, s. 152-154. Stacja trzecia „Przy grobie” rozpoczyna się od poświęcenia grobu, jeśli istnieje taka konieczność (OP nr 167, s. 154-155). Następnie kapłan wzywa zgromadzonych do cichej modlitwy (OP nr 168, s. 155) oraz odmawia modlitwę powszechną wraz z modlitwą „Ojcze nasz” oraz modlitwą końcową (OP nr 172, s. 158-159). Po modlitwie następuje błogosławieństwo, pokropienie wodą święconą trumny dziecka, jeśli jest taki zwyczaj pożegnanie przez krewnych zmarłego dziecka, złożenie do grobu i śpiew jednej z podanych antyfon (OP nr 173-177, s. 160-163).
  4. Właściwe zrozumienie i wykorzystanie nowego rozporządzenia Ministra Zdrowia pozwala duszpasterzom na kształtowanie świadomości wszystkich wiernych, że są to pogrzeby istot ludzkich, i że już od poczęcia mamy do czynienia z człowiekiem. Jest to bardzo ważne w kontekście starań o konstytucyjny zapis dotyczący ochrony prawa do życia od chwili poczęcia aż do naturalnej śmierci.

Powyższa instrukcja obowiązuje do czasu wydania stosownego obrzędu przez Konferencję Episkopatu Polski. Stanisław Napierała
Biskup Kaliski

Zobacz źródło.

Uwaga od rodziców: nie ma (chyba) potrzeby wydawania nowego obrzędu dot. dzieci zmarłych przed narodzeniem; istniejący obrzęd „dzieci zmarłych bez Chrztu” obejmuje także dzieci zmarłe przed urodzeniem.


Diecezja Zielonogórsko-Gorzowska

Zielona Góra, 15.11.2007

W związku ze zmianą ustawodawstwa państwowego, umożliwiającą otrzymanie przez rodziców karty zgonu dzieci martwo urodzonych (niezależnie od ich wieku), duszpasterze mogą częściej spotykać się z prośbą rodziców o chrześcijański pogrzeb dzieci poronionych, które – z powodów oczywistych – nie otrzymały sakramentu chrztu. Mając na względzie dobro duchowe rodziców dziecka oraz biorąc pod uwagę normę kan. 1183 §2 KPK, niniejszym udzielam ogólnego zezwolenia na pogrzeb kościelny dzieci martwo urodzonych (poronionych), których rodzice mieli zamiar je ochrzcić i o taki pogrzeb proszą.

W takich przypadkach należy postępować według poniższych wskazówek:

  • W kontakcie z rodzicami wskazana jest szczególna wrażliwość i delikatność. Nie należy odmawiać urządzenia pogrzebu dziecka, które rodzice stracili wskutek poronienia nawet na bardzo wczesnym etapie ciąży, o ile przedstawią dokumenty konieczne do pogrzebu zgodnie z prawem państwowym.
  • Stosowaną dotychczas praktykę tzw. pokropku, nie znajdującą uzasadnienia ani w  prawie kanonicznym, ani w normach liturgicznych, należy zastąpić obrzędami pogrzebu przewidzianymi dla dziecka nieochrzczonego.
  • Przebieg obrzędów pogrzebu, zgodnie z miejscowymi zwyczajami, może odbywać się według trzech form i zawierać zarówno nabożeństwo w domu, w kościele i na cmentarzu, jak i tylko na cmentarzu (Obrzędy pogrzebu, rozdz. VII-IX).
  • Jeżeli rodzice proszą, można odprawić Mszę św. pogrzebową. Stosuje się wówczas formularz „Msza św. w czasie pogrzebu dziecka nieochrzczonego” (Mszał Rzymski dla diecezji polskich, s. 241”) i używa się szat liturgicznych koloru białego. Należy także wyjaśnić, że Msza św. nie ma charakteru przebłagania za grzechy dziecka, ale jest prośbą o pociechę dla rodziców.

Biskup Adam Dyczkowski

ks. Piotr Kubiak
Kanclerz Kurii Zielonogórsko-Gorzowski